پنج شنبه, 02 جون 2011 14:49

تهمت ، ویرانگر شخصیت

یکی از گناهان بزرگی که آسیب های فردی و اجتماعی فراوانی را در پی دارد تهمت است. کسی که به دیگری تهمت می زند ، علاوه بر اینکه به دیگری ضرر می رساند، به خودش نیز لطمه می زند و روح خودش را نیز فرسوده و آلوده به گناه می کند.
تهمت چیست؟ تهمت عبارت است از اینکه انسان عیبی را به کسی نسبت دهد که در او وجود ندارد. تهمت از گناهان کبیره است و در قرآن مجید به شدت از آن نهی، و عذاب شدیدی برای آن ذکر گردیده است. امام صادق ‌می ‌فرماید : " ( گناه ) تهمت زدن به بی ‌گناه از کوه‌های عظیم نیز سنگین‌تر است." ( سفینة البحار ،


ج1 ، مادة "بهت" )
افترا و تهمت در حقیقت بدترین نوع دروغ است و چنانچه اتهام شخص در غیاب وی باشد ، غیبت هم بشمار می آید و انسان در واقع مرتکب دو گناه شده است.
روزي يکي از ياران امام صادق (ع)، در خدمت ايشان رهسپار جایی بود . آن مرد در حالي که خدمتکارش از آنها عقب افتاده بود، او را فراخواند ، ولي خدمتکارش جوابي نداد، بار دوم و سوم نيز، او را صدا کرد، اما پاسخي نشنيد . مرد خشمگین شد و دشنامی به غلام داد که در واقع تهمتی به مادر او بود.
راوي مي گويد: امام صادق (عليه السلام)، با شنيدن اين سخن زشت ، ناراحت شدند و او را متوجه زشتی سخنش کردند ، اما او به جای اینکه بپذیرد که تهمتی زده است ، درصدد توجیه رفتار خود برآمد . امام صادق (ع) که متوجه شد او نمی خواهد بپذیرد که مرتکب گناه زشت تهمت شده است ، به او فرمودند : ديگر حق

 

نداري با من رفت و آمد کني...
اکنون ببینیم آثار سوء تهمت چبست ؟
تهمت سلامت جامعه را دیر یا زود خدشه دار می کند و عدالت اجتماعی را از بین می برد ،حق را باطل و باطل را حق جلوه گر می کند. تهمت افراد را بدون دلیل مجرم نشان می دهد ، و آبرو و حیثیت آنان را می برد . وقتی در جامعه ای تهمت رواج داشته باشد و مردم تهمت را بپذیرند و باورند کنند ، به این ترتیب ، حق در لباس باطل ، و باطل به صورت حق جلوه گر می شود.
در جامعه ای که تهمت رواج یابد ، حسن ظن را به سوء ظن و اعتماد عمومی مردم را از یکدیگر سلب می شود و زمینه ی هرج و مرج فراهم می گردد ، یعنی هرکس جرات می کند که هرچه می خواهد بر ضد کسی به زبان آورد و هر دروغ و تهمتی را می خواهد بیان کند .
در جامعه ای که تهمت فراوان باشد ، دوستی و صمیمیت جایش را به کینه و عداوت می دهد و مردم پراکنده و متفرق و بدون ارتباط با یکدیگر زندگی می کنند ، زیرا محبت از میان آنها رخت بربسته و هر فرد نگران است که مبادا مورد اتهام از سوی دیگری قرار گیرد.
تهمت آثار سوء فردی و اجتماعی فراونی دارد. امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: " هر گاه مؤمنی دیگری را متهم سازد و به او تهمت بزند ، ایمان از قلب او محو می شود ، همچنانکه نمک در آب حل می گردد. " ( اصول کافی ج 4 ص 66 )
علت اینکه تهمت سبب می شود که ایمان شخص تهمت زننده از بین برود این است که ایمان با صداقت و راستی قرین و همراه است و تهمت در واقع دروغ بستن به دیگران است . لذا فردی که عادت به تهمت و دروغ بستن به دیگران پیدا کند ، دیگر نمی تواند در پی راستی و حقیقت باشد و به این ترتیب ایمان فرد تهمت زننده به تدریج از بین می رود و دیگر اثری از ایمان در قلبش باقی نمی ماند و جایگاهش دوزخ خواهد بود.
پیامبر (ص) در این باره فرمود: "هر کس به مرد یا زن با ایمانی بهتان بزند یا درباره ی کسی چیزی بگوید که در او نیست خداوند در قیامت او را بر تلی از آتش قرار می دهد تا از عهده ی گفته ی خود بیرون آید. " ( بحارالانوار ، ج 75 ، ص 194

 

)
تهمت دو گونه است : گاهی تهمت زننده با علم و آگاهي، گناه يا عيبي را به شخصي نسبت مي‌دهد ، يعني مي‌داند كه آن شخص داراي اين عيب نيست و يا اين گناه از او صادر نشده است اما با این وجود ، آن عیب را به او نسبت مي‌دهد . گاهي اتفاق بدتری می افتد ، یعنی خود شخص مرتكب عمل زشتي می شود و براي نجات خود از گرفتاري و فرار از مجازات ، آن عمل را به ديگري نسبت مي‌دهد كه در اصطلاح به آن "افتراء" می گويند.
البته گاهی نیز تهمت زننده از روی ناآگاهی و ظن و گمان، چيزي را به شخصي نسبت مي‌دهد که به آن "بهتان" گويند. ريشه ی صورت دوم همان سوء ظن و بدبيني نسبت به ديگران است كه موجب مي‌شود برخی افراد هر كاري كه از ديگران صادر شود حمل بر بدي كنند. اكثر تهمت‌ها به سبب ناآگاهي و سوء ظن است، و لذا خداوند در قرآن مي‌فرمايد: " اي مؤمنان از بسياري از گمان‌ها بپرهيزيد ، زيرا بعضي از گمان‌ها گناه است" ( سوره حجرات ، آیه 12 )
البته كاملاً روشن است كه پيدايش ظن و گمان يا وهم و خيال در ذهن امري غير اختياري است و ثواب و عقاب در مورد افعال اختياري است نه غير اختياري، بنابراين مقصود از آیات و روایاتی که انسان را از سوء ظن نهی می کند اين است كه به گمان خود ترتيب اثر ندهيد و از عمل بدون آگاهی اجتناب ورزيد . زيرا بسياري از كساني كه بدون علم و بر اساس حدس و گمان عمل مي‌كنند ، مرتكب گناه و معصيت مي‌شوند، چنانچه در آيه ی ديگر می خوانیم : " از آنچه بدان علم نداري پيروي مكن " (سوره اسراء ، آیه 36) و در جاي ديگر گروهي را به دلیل اينكه به سوء ظن خود ترتيب اثر دادند ، ملامت و سرزنش مي‌كند و مي‌فرمايد: " شما بدگمان شديد و سوء ظن پيدا كرديد و بر اساس آن عمل كرديد ، پس هلاك و تباه گشتيد." ( سوره فتح ،

 

 

آیه 12)
سوء ظن گاهی پیامدهای جبران ناپذیری دارد. روانشناسنان در گزارش های خود به موارد متعددی اشاره کرده اند که افراد به دلیل سوء ظن اقدام به کشتن همسر خود کرده اند. این در حالی است که در بیشتر اوقات سوء ظن و تهمت آنها به همسر خود ، تنها وهم و قضاوت نادرست بوده و گمان آنها واقعیت نداشته است.
انسان با ایمان و درستکار نه تنها نبايد به برادر و خواهر مؤمن خويش سوء ظن داشته باشد و به آن ترتيب اثر بدهد ، بلكه بايد عمل او را حمل بر صحت كند ، مگر اینکه دلیل محکمی بر زشتی عمل او و سوء ظن خود بیابد.
امير مؤمنان علی (ع) در اين رابطه مي فرمايد: « بايد گفتار و كردار برادر ديني خود را به بهترين وجه توجیه کنی ، مگر اينكه يقين پيدا كني که قضیه به گونه ای دیگر است و راه توجيه بر تو بسته باشد. » ( اصول كافي ، ج2، ص362 )
محمد بن فضيل مي‌گويد که به امام موسی کاظم گفتم : بعضي از افراد موثق براي من خبر آوردند كه يكي از برادران ديني درباره ي‌من مطلبي گفته كه آ ن را نمي‌پسندم . از او در اين باره سؤال كردم، او انكار کرد و گفت که چنین چیزی را نگفته است. تكليف

من چيست؟

 

 


حضرت فرمود: « ... اگر پنجاه فرد عادل در نزد تو گواهي بدهند كه فلاني درباره ي تو چنين مطلب نادرستي را مطرح ساخته است تو بايد آنان را تكذيب کنی ، و برادر دینی خود را تصديق كني و آنچه را كه باعث ريختن آبروي او مي شود اشاعه ندهي ...»
اکنون ببینیم که در برابر شنیدن یک تهمت چه کار باید کرد؟
قرآن کریم در آیه 6 از سوره "حجرات" پاسخ این پرسش را می دهد و می فرماید : « ای مومنان هرگاه فاسقی خبری برای شما آورد (تصدیق نکنید) تا ( آنگاه که ) تحقیق کنید . مبادا با سخن فاسقی ، شما از روی نادانی به قومی رنجی رسانید و سرانجام پشیمان گردید .» پس از نظر قرآن هرگاه خبر و تهمتی در باره کسی شنیدیم ، وظیفه داریم ابتدا درمورد آن تحقیق کنیم و از درستی یا نادرستی آن آگاه شویم و در هر حال ، قضاوت فوری و بدون مدرک و تحقیق ، ممنوع است .
اسلام از طرفي تهمت را حرام دانسته و از مؤمنان خواسته است تا از سوء ظن به يكديگر اجتناب ورزند و بدون دلیل قطعی کسی را به عیبی متهم نکنند و از طرف ديگر به آنها دستور داده است تا خود را در معرض تهمت قرار ندهند و از گفتن سخنان و انجام اعمالي كه موجب سوء ظن مي‌شود پرهيز كنند .
حضرت علی (ع) در این زمینه فرمود: « كسي كه خود را در معرض تهمت قرار دهد ، نبايد كسي را كه به او بد گمان مي‌شود ملامت و نكوهش كند. » ( امالي شیخ صدوق، ص304 )
به همين جهت است كه در اخبار و روايات تأكيد شده كه مؤمنان بايد از هم نشيني با افراد فاسق و گناهكاران بپرهيزند ، زيرا رابطه داشتن با آنان موجب مي‌شود كه مردم نسبت به مؤمنان بدبين شوند و در نتيجه به آن‌ها تهمت بزنند.
اگر ما به این نکته توجه داشته باشیم که تهمت زدن به دیگران ،علاوه بر اینکه به آنها ضررها ی جدی می زند ، روح ما را نیز آلوده می کند و ضرر و زیان معنوی فراوانی به خود ما نیز وارد خواهد کرد ، در این صورت هرگز حاضر نمی شویم که مرتکب این گناه بزرگ شویم.

 


از اینکه با ما همراه بودید سپاسگزاریم. امیدواریم که در پرتو ایمان و عمل صالح رستگار و پیروز باشید.

 

هوتک

Add comment


Security code
Refresh